Meisjeskunst(?) in Het Valkhof in Nijmegen

Kunst is mannelijk noch vrouwelijk, toch? Maar toen ik in Nijmegen in Museum Het Valkhof de tentoonstelling Beyond Beauty van Suzan Drummen en Marliz Frencken zag, moest ik onwillekeurig toch aan het woord ‘meisjeskunst’ denken. Overigens zonder enig dedain.

Ik houd van Nijmegen. Alleen al de entree per trein vanuit het noorden is prachtig. Niet vanwege de wat carnavaleske Waalkade, maar om het beeld daarboven; die trotse Sint Stevenskerk, de Stratemakerstoren en de Belvedere in het Kelfkensbos. En ik houd van de hoogteverschillen in en om de stad.
Nog een reden om van Nijmegen te houden zijn de wandel- en fietsroutes langs beelden in de openbare ruimte die de gemeente digitaal publiceert op http://www.nijmegen.nl/kos/kunstroute.aspx. Maar liefst acht routes zijn daar te vinden, inclusief pdf’s met informatie over de beelden langs die routes.

Geen blauw op straat
We kiezen voor de Pleinenroute, maar moeten al meteen een teleurstelling slikken. De ruimte tussen station en politiebureau is een enorme bouwput. Daardoor staat die schattige Blauwe Diender van autodidact Ronald Tolman niet op straat.
We lopen langs het Kronenburgpark en denken met Frank Boeijen niet wit noch zwart, tot we op het Joris Ivensplein de witte, zo’n dertig meter hoge gestileerde filmcamera van Bas Maters zien. Het is zijn hommage aan cineast Joris Ivens. Het is een simpel beeld, maar desalniettemin treffend. Het plaatstaal maakt halverwege een flauwe bocht, alsof ‘het oog’ van documentairemaker Ivens erboven de juiste hoek zoekt om de wereld te bekijken.

Natuurlijk lopen we langs twee iconen van Nijmegen: ‘Moenen’ van Piet Killaars, verbeeldt de duivel uit het middeleeuwse verhaal ‘Mariken van Nieumeghen’. Op de Grote Markt staat Mariken zelf. Meisjeskunst ;-)!, gemaakt door een vrouw: Vera Tummers-van Hasselt, die in de jaren vijftig vond dat Nijmegen een beeld van Mariken nodig had, “want Groningen heeft zijn Peerd van Ome Loeks en Den Bosch zijn Zoete Lieve Gerritje.”

Rebus
Op het plein voor Het Valkhof staat een van mijn favoriete beelden. Het heeft geen titel, tenzij we ‘Zonder titel’ als titel moeten beschouwen. Het is van de Belg Narcisse Tordoir en bestaat uit lichtblauwe stalen buizen die samen een soort rebus vormen. Hoe langer je kijkt, hoe meer vormen je ontdekt: gezichten, huisjes, bomen en wolken natuurlijk, of nee, dat zijn de echte wolken die dwars door het sculptuur zichtbaar zijn. Het is mysterieus en ongrijpbaar; letterlijk zelfs. Wie het fotografisch wil vastleggen, stuit op problemen. De omgeving doet door de omvang van het beeld en de transparantie ervan altijd mee. Nergens op internet kan ik een heldere foto vinden die dit beeld recht doet. Tordoir lacht ongetwijfeld in zijn vuistje.

‘Beyond Beauty’
Museum Het Valkhof vind ik altijd enigszins merkwaardig door de combinatie van moderne kunst en archeologie. Op dit moment pakt de combinatie echter opvallend mooi uit.

Ik was gekomen om ‘Beyond Beauty’ te zien van twee kunstenaressen die ik nog niet kende. Suzan Drummen maakt wand- en vloerinstallaties met kralen en spiegels. Even vind ik het fascinerend, maar ben snel uitgekeken. Teveel glitter en te weinig variatie naar mijn zin.
De poppen van Marliz Frencken bevallen me beter. Het zijn stuk voor stuk weelderig, zeer kleurig uitgedoste vrouwenfiguren, met opvallende accessoires, zoals een Russische icoon, een dekseltje van een Nivea-blikje, de verpakking van Aspirine of een flesje Boldoot 4711. Opvallend is dat alle poppen zijn ondergedompeld in een laagje hars dat hier en daar fraaie druipers heeft veroorzaakt. Het maakt de vrouwenfiguren, die er toch al gekweld uitzien, helemaal onbereikbaar, ongenaakbaar zelfs. Daarmee lijken de poppen commentaar te geven op moderne modefoto’s waarop vrouwelijke modellen tegenwoordig zo chagrijnig en ongenaakbaar mogelijk zijn; ja, we zijn mooi, maar kom geen stap dichterbij, we bijten. Of is dat juist cool, zoals pleegdochterlief beweert?

Vrouwelijke kunst
Kralen en poppen, het spijt me, maar die deden me aan meisjes denken. En aan het woord meisjeskunst, of vrouwenkunst. Terwijl ik best weet dat er geen enkele reden is waarom mannen geen kralen zouden kunnen gebruiken. En die balletdanseresjes van Degas zijn in zeker zin toch ook poppen? Maar goed, ik kon niet laten toch even naar ‘vrouwenkunst’ te googlen. Bestaat dat begrip überhaupt? Dat leverde ruim 8600 hits op, maar geen definitie en da’s maar goed ook.

Interessant is wel dat ik op het spoor kwam van kunsthistoricus Karin Haanappel. Zij doet onderzoek  naar vrouwelijke kunstenaars en heeft daarvoor het Instituut voor Vrouwelijke Kunstgeschiedenis  opgericht (zie ook: www.vrouwelijkekunstenaars.nl). In maart van dit jaar verscheen haar boek ‘Herstory of Art’ over vrouwen in de kunstgeschiedenis. ‘t Is maar dat u het weet.

Ten slotte

De tentoonstelling ‘Beyond Beauty’ resoneert prettig met nog een tentoonstelling in Het Valkhof: ‘Waarom godinnen zo mooi zijn: liefde en schoonheid in de oudheid’.

Mijn belangstelling voor de klassieke culturen is minimaal. Die godinnen kunnen me normaal gesproken dan ook gestolen worden. De ingang van die tentoonstelling lokte echter met schitterend bedrukte afhangende vitragestof, alsof je een boudoir wordt binnengeleid. Die stijl is in de rest van de tentoonstelling voortgezet. Heel fraai zijn ook de mooi bewerkte vitrines waarin parfumflesjes en cosmeticapotjes van de oude Egyptenaren, Romeinen en Grieken liggen. Zo leer ik over de rol van olie en parfum bij huwelijks- en andere rituelen.

Ook te zien in Het Valkhof een kleine tentoonstelling over Ben Joosten en zijn typografische drukwerk. En Nederlandse pop art uit de eigen collectie van Het Valkhof. Ook de moeite waard!

Advertenties